ساحلى مقرن و ثقيل الرايحه و پر آب و ثمر آن مانند خشخاش مقرن و بىغلاف منحنى شبيه به غلاف خشخاش بحرى كه در قرون مىباشد و تخم ماميثا به قدر كنجد سياه و شاخ‌هاى خشخاش ساحلى در زمستان مىريزد و در بهار عود مىكند به خلاف ماميثا كه اثرى از آن در ظاهر نمىماند و در سرطان ثمر ماميثا مىرسد و آن را كوبيده اقراص مىسازند به هيأت بلوطى و آن را عصاره ماميثا و شياف ماميثا نيز نامند و قوّت آن تا هفت سال باقى مىماند و بهترين آن زرد مايل به سياهى قوى الرايحه با تلخى است كه چون در آب حل كنند زود حل گردد و عصاره مجفف آن بهتر از جرم آن و گفته‌اند آن دو نوع مىباشد نوعى را كه گل سرخ است ازغامونى نامند و آن غير مستعمل و نوعى كه گل آن زرد است مستعمل و گفته شد . طبيعت آن : در دويّم سرد و خشك و در اول نيز گفته‌اند . افعال و خواص آن : قابض و رادع و محلل و مقوى . * اعضاء الرأس و العصب و الصدر و المعده * طلاى آن جهت درد سر و مفاصل حاره و منع انصباب مواد به چشم و ابتداى رمد و حرارت اجفان و سلاق و وردينج و ورم حار آن و دلوك آن جهت قلاع دهان و اكتحال آن جهت دمعه و استرخاى پلك چشم و ضعف باصره و آشاميدن تخم آن به قدر يك مثقال رافع خفقان و اسهال صفراوى با ادويه مناسبه معينه و مسمن بدن است . * الاورام و البثور و حرق النار * عصاره آن جهت اورام حاره و باد سرخ و سوختگى آتش و سحجى كه به سبب حركت در زير بغل و ران بهم رسيده باشد و طلاى تخم آن جهت حمره و نقرس بيعديل . مقدار شربت آن : تا يك درهم . بدل آن : سماق . مضر سپرز ، مصلح آن بادام شيرين است . ماميران به فتح ميم و الف و كسر ميم و سكون ياى مثناة تحتانيه و فتح راى مهمله و الف و نون . ماهيت آن : قسمى از زردچوبه است ساق و شاخ‌هاى نبات آن از زمين مرتفع و برگ آن شبيه به برگ لبلاب كبير و مايل به استداره و سفيد مايل به زردى و با لزوجت و بيخ آن پر شعبه از يك جا روييده و كوچكتر از زردچوبه و باريك‌تر از آن و گره‌دار و غير مستقيم و در گره‌هاى آن ريشه‌هاى بسيار باريك شبيه به موى . منبت آن قرب آبها و از هند و چين و خراسان آورند و هندى آن زرد و مايل به سياهى و چينى آن زرد و زبون‌تر از هندى و خراسانى آن تيره رنگ مايل به سبزى و تخم آن شبيه به كنجد و بهترين آن زرد باريك صلب گره‌دار تازه چينى آنست و قوّت آن تا بيست سال باقى مىماند . طبيعت آن : در آخر سيّم گرم و خشك . افعال و خواص آن : جالى و محلل و مفتح و مقرح جلد و مشقق ناخن . * اعضاء الرأس * سعوط آن با عسل جهت تنقيه دماغ و اكتحال آن جهت جلاى بياض و ناخنه و ظلمت بصر و روشنايى آن را بيفزايد و مضغ آن جهت درد دندان . * اعضاء الغذاء و النفض * آشاميدن بيخ آن با شراب جهت يرقان سدى و تحليل رياح غليظه و زحير و مغص و ادرار بول و طلاى آن جهت انقلاب رحم و ورم بواسير بىنظير و بعضى مضر گرده گفته‌اند ، مصلح آن عسل . مقدار شربت آن : تا نيم مثقال . بدل آن : به وزن آن زردچوبه و نصف آن مر . * الزينه * طلاى آن با عسل و با سركه جهت برص ناخن و كلف و برش و جرب و رفع آثار جلد نافع است . ماهودانه به فتح ميم و الف و ضم ها و سكون واو و فتح دال مهمله و الف و نون و ها اسم فارسى است به معنى قايم بالذّات يعنى در اسهال به تنهايى بىمعاونت دوايى ديگر كافى است . ماهيت آن : نباتى است شيردار و آن را اهل مشرق حب الملوك نامند و غير حب السلاطين مسمى به دند است ساق نبات آن به قدر ذرعى و به سطبرى انگشتى و برگ‌هاى ساق آن دراز شبيه به برگ بادام و برگ‌هاى شعبه‌هاى آن ريزه مايل به تدوير شبيه به برگ زراوند طويل و گل آن زرد و ثمر آن در غلافى مخروط شبيه به خيار كبير و در جوف آن سه دانه متفرق از هم و هر يك در غلافى ديگر و دانه آن از دانه كرسنه بزرگتر و پوست آن اغبر و مايل به سرخى و مغز آن سفيد و شيرين و چوب و بيخ آن باريك و قوّت آن تا دو سال باقى مىماند . گويند منبت آن بلاد هند و عراق است و گويند دانه آن شبيه به ماش است و بزرگتر از آن و در غلافى شبيه به لوبيا . طبيعت شير آن : در سيّم گرم و خشك و برگ و دانه آن در آخر دويّم . افعال و خواص آن : آشاميدن آب برگ مطبوخ آن با خروس سالخورده مسهل و محلل قولنج و مدر بول و جهت درد مفاصل و نقرس و عرق النساء و بلع دانه آن از سه دانه تا هشت دانه مسهل و آشاميدن كوبيده حب بسته آن با آب سرد در اسهال قوىتر و مخرج بلغم غليظ و محرق بلغم خام و مرار سوداوى و كيموس مايى زياده از درست بلع نمودن آن . مقدار شربت آن : از حب آن سه عدد تا هشت عدد و از برگ آن تا دو درهم و زياده بر آن غير مجوز و آشاميدن آب سرد معين